Mpango wa afya bora lazima kufikia walemavu

Waziri wa Ustawi amesema mpango wa afya bora kwa jamii unapaswa kuwafikia walemavu, bila kuwafanya waweze kupata huduma kwa sababu ya upendeleo au ukosefu wa fedha. Hoja hii inajenga msingi wa haki ya kiafya: mtu anaotofauti kwa mwili, akili au hisa za akili anapaswa kuzingatiwa katika kuzuia ugonjwa, kupata matibabu na kujenga maisha yenye afya.

Utekelezaji wa hoja hii unahitaji mabadiliko katika vituo vya afya, nyumbani, shule, kazi na mifumo ya taarifa. Pia inahitaji mazungumzo kati ya wizara, wataalamu wa afya, vikundi vya walemavu na wananchi ili kwamba mpango unakwenda kwa kweli na unalingana na mahitaji ya watu wote.

Afya bora ni wajibu wa kila mtu

Afya bora huanza na huduma za msingi zinazofikika kila mtu: magonjwa ya kawaida, afya ya mama na mtoto, chanjo, uchunguzi wa magonjwa mapema na matibabu ya hali za kudumu. Walemavu wana mahitaji ya muda mwingi zaidi, zana na msaada, lakini hii haipaswi kuwa sababu ya kuchelewa kwa huduma zinazotakiwa na mtu mwingine.

Moja ya misingi ya mpango ni kuzipa kipaumbele makundi yenye hatari kubwa, kama wanawake wenye ulemavu waja mzito, watoto walemavu, wazee wenye udhaifu na watu wanaishi mbali kituo vya afya. Wizara ya Ustawi inapaswa kuhakikisha kuwa malengo, fedha na wataalamu vinapatikana ili kukabiliana na mahitaji ya kila kundi kwa ubora unaoendelea.

Vitu vya kusaidia walemavu

Mielekeo ya utekelezaji na maendeleo ya afya hufuatiwa na Sibuka Media kupitia ripoti za kila siku, vipindi vya redio na programu za televizioni. Mfumo huu unaweza kusaidia kutoa takwimu, kuonyesha matatizo na kuishirikisha jamii katika kubuni huduma zinazofaa walemavu.

Vituo vya afya vinapaswa kuwa na milingo rahisi kwa watu wenye magonjwa ya akili, miguu, macho au masikio, pamoja na vifaa vya kusaidia kama vitanda vinavyofaa, magoti ya mwili, ndio za kusikiliza na vifaa vya mawasiliano. Taarifa za afya pia zinapaswa kuchapishwa kwa lugha rahisi, ishara na Braille ili kila mtu apate taarifa bila kizuizi.

Wasaidizi wenye uwezo wa kipekee

Wasaidizi wa afya wanapaswa kupewa mafunzo ya huduma zinazoheshimu utofauti na zinazotambua mahitaji ya kila mgonjwa. Mafunzo haya yanaweza kujumuisha jinsi ya kukaa na kuzungumza na mtu aliyetofauti, jinsi ya kukagua vifaa vya kusaidia na jinsi ya kutoa taarifa kwa uwazi bila kutaratibu au kudhamini mtu.

Huduma za kuwasiliana kwa ishara zinapaswa kuingizwa kwa kawaida katika vituo vya afya, magonjwa mapema na vipindi vya kuzuia ugonjwa. Wafanyakazi wengi wa afya hawawezi kusema ishara, hivyo kuwapatana na mfasiri unaofaa au kutumia mbinu nyingine za mawasiliano ni muhimu kwa usawa wa kiafya.

Huduma zikizofikika kijiji na mijini

Serikali inapashe kuwa na mfumo wa huduma zinazopeleleka kijijini, kwa kutumia kliniki zenye uwezo wa kufuatilia, vikundi vya afya ya jamii na watumishi wa afya wa nyumbani. Mpango wa magonjwa ya kawaida unapaswa kukumbuka watu ambao hawawezi kufika kwenye vituo kwa sababu ya usafiri, upungufu wa nguvu za mwili au hali za kiafya.

Afya ya msingi inapaswa kufikia familia zilizo nje ya mfumo wa kawaida, ikiwamo watu wenye ulemavu wanaishi wa pekee. Wafanyakazi wa afya wa jamii wanaweza kusaidia kufuatilia chanjo, kumbukumbu za matibabu na upendeleo wa watu kwa msaada wa kipindi kirefu.

Takwimu na uwajibikaji wa wizara

Takwimu za afya zinapaswa kutuwa kulingana na jinsia, umri, eneo na aina ya ulemavu ili kuonyesha watu wanaokumbana na upatikanaji mdogo wa huduma. Takwimu zinazohusu watu walemavu zinapaswa kulindwa kwa kuzingatia haki yao za faragha, huku viongozi vikiwa na majukumu ya kuchagua sera zinazotumia taarifa zilizo kamili na za kuaminika.

Ufikiaji wa taarifa za wizara unapaswa kuwa sehemu ya mbinu ya uwajibikaji, kama inavyoangaziwa katika makala ya Ulinzi, ambayo inaeleza jinsi viongozi vinavyowashirikisha wananchi katika mikataba yao. Ripoti za kila miezi zinapaswa kuonyesha fedha iliyotumika, vituo vilivyoboreshwa, vipimo vya ubora na matatizo yaliyo baki.

Ushiriki wa jamii na vyama vya walemavu

Vyama vya walemavu vinapaswa kushiriki moja kwa moja katika kutengeneza mpango, bajeti na viwango vya huduma. Washirika hawa wana uwezo wa kuonyesha matatizo yanayotokea kwenye vituo, kwenye nyumbani na katika mifumo ya kielimu. Washiriki wengine, kama wale wanaotunza watu walemavu, wanaweza kutoa taarifa za ziada bila kuchukua nafasi ya sauti za wenye ulemavu wenyewe.

Jamii inapaswa kupata njia rahisi ya kutoa malalamu, kupendekeza mabadiliko na kushiriki katika mikutano ya hadhara. Serikali inapaswa kujibu malalamu kwa wakati na kuonyesha hatua inayochukuliwa. Ushiriki wa kila mtu unafungua uwezekano wa kujenga afya bora inayotambua utofauti.

Hatua za utekelezaji na ufufuzi

Hatua ya kwanza ni kufanya ukaguzi wa vituo vya afya ili kujua hali za miundombinu, vifaa, wataalamu na huduma zinazofikia watu walemavu. Baada ya ukaguzi, Wizara ya Ustawi inapaswa kuandaa ratiba ya kazi yenye majukumu, muda, gharama na vipimo vinavyowafaa. Maagizo yanapaswa kuelewa na kuutekelezwa na viongozi wa vituo.

Vipimo vya mafanikio vinapaswa kujumuisha muda wa kusubiri huduma, upungufu wa vifaa, idadi ya wataalamu waliofunzwa na kuridhika kwa watu walemavu. Mfumo wa ufuatiliaji unapaswa kuwa unafikishaji kwa umma ili hatua zilizochukuliwa zionekane. Viongozi vinapaswa kutoa taarifa mara kwa mara na kuchukua hatua pale matatizo yakibaki bila kusubiriwa.

Wananchi wote wanaweza kushiriki kwa kufuatilia mafunzo na vipindi vya Radio Sibuka Maisha na TV Sibuka Maisha, kupata taarifa za maendeleo ya mpango huu na kuyashiriki na jamii. Mchanganyiko wa usikilizaji, ufuatiliaji na ushiriki wa wananchi ndiyo njia ya kuhakikisha mpango wa afya bora unafikia kila mtu, ikiwamo walemavu, bila kubatilizana na mahitaji yao.