Wawakilishi wa watu wenye ulemavu wadai ushiriki katika siasa
Wawakilishi wa watu wenye ulemavu nchini Tanzania wanataka ushiriki wao katika siasa uongezwe kuanzia ngazi za mitaa hadi Bungeni. Wanasema demokrasia haiwezi kuwa kamili ikiwa kundi hili litaendelea kuzungumziwa bila kushirikishwa katika kupanga sera, kutunga sheria na kusimamia matumizi ya rasilimali za umma.
Madai hayo yanahusu nafasi za uongozi, upatikanaji wa taarifa, mazingira rafiki wakati wa uchaguzi na utekelezaji wa sheria zinazolinda haki za watu wenye ulemavu. Ushiriki wa maana unahitaji zaidi ya kuwepo kwenye mikutano; unahitaji uwezo wa kutoa maoni, kugombea nafasi na kushawishi maamuzi.
Kwa Tanzania na diaspora, mjadala huu unagusa pia uwajibikaji wa viongozi, usawa wa kijamii na maendeleo jumuishi. Sauti za watu wenye ulemavu zinapopewa nafasi, sera huwa karibu zaidi na mahitaji halisi ya wananchi.
Sauti kwenye maamuzi ya umma
Wawakilishi hao wanataka vyama vya siasa viweke wazi namna vitakavyowawezesha watu wenye ulemavu kushiriki katika uongozi. Wanashauri kuwepo kwa nafasi katika kamati za chama, mabaraza ya sera, kampeni na vyombo vya maamuzi, badala ya kutumiwa kama wapiga kura pekee.
Uwakilishi wenye nguvu utasaidia masuala kama elimu jumuishi, ajira, afya, usafiri na teknolojia saidizi kupewa uzito katika mipango ya taifa. Mtu mwenye ulemavu anayeshiriki moja kwa moja katika uamuzi anaweza kueleza changamoto ambazo mara nyingi hazionekani katika takwimu au nyaraka za sera.
Vikwazo vinavyowakabili wagombea
Changamoto kubwa ni gharama za kampeni, ukosefu wa taarifa katika lugha ya alama, maandishi ya nukta nundu na maeneo yasiyofikika kwa watumiaji wa viti vya magurudumu. Baadhi ya mikutano ya kisiasa pia haizingatii mahitaji ya mawasiliano ya watu wenye ulemavu wa kusikia au kuona.
Mtazamo hasi wa jamii nao huathiri nafasi za kugombea. Wakati mwingine uwezo wa mtu hupimwa kwa ulemavu wake badala ya elimu, uzoefu na uadilifu wake. Mabadiliko yanahitaji elimu kwa wapiga kura, viongozi wa vyama na watendaji wa uchaguzi kuhusu haki na uwezo wa kundi hili.
Bajeti inayowezesha usawa
Ushiriki wa kisiasa hauwezi kutenganishwa na bajeti. Serikali na mamlaka za uchaguzi zinapaswa kutenga fedha kwa tafsiri ya lugha ya alama, vifaa vya usaidizi, usafiri na vituo vya kupigia kura vinavyofikika. Bila rasilimali hizo, haki iliyoandikwa kwenye sheria inaweza kubaki bila utekelezaji.
Mjadala wa kitaifa kuhusu vipaumbele vya matumizi ya umma una umuhimu mkubwa, kama inavyoonekana katika taarifa kuhusu muswada wa bajeti 2025. Wawakilishi wa watu wenye ulemavu wanapaswa kusikilizwa wakati wa kuandaa bajeti, kuijadili na kufuatilia matokeo yake.
| Eneo la ushiriki | Kikwazo kinachoonekana | Hatua ya kuwezesha |
|---|---|---|
| Uchaguzi | Vituo visivyofikika | Kujenga njia rafiki na kutoa vifaa saidizi |
| Kampeni | Taarifa kutopatikana kwa wote | Kutumia lugha ya alama, nukta nundu na sauti |
| Uongozi wa vyama | Nafasi chache za maamuzi | Kuweka uwakilishi katika kamati na mabaraza |
| Bajeti | Mahitaji kutotengewa fedha | Kuweka bajeti jumuishi yenye ufuatiliaji |
| Ufuatiliaji wa sera | Takwimu chache | Kukusanya data kuhusu ulemavu na huduma |
Vyombo vya habari na mabadiliko ya mtazamo
Vyombo vya habari vina wajibu wa kuonyesha watu wenye ulemavu kama raia wenye uwezo, wataalamu, viongozi na wapiga kura wenye sauti. Habari zinapaswa kueleza sera na hoja zao, si kuangazia huruma pekee au kutumia lugha inayodhalilisha.
Vipindi vya redio, televisheni na majukwaa ya mtandaoni vinaweza kutoa mijadala inayofikika kwa hadhira pana. Pia maudhui ya kijamii na burudani za Sibuka yanaweza kusaidia kubadili mitazamo kwa kuonyesha vipaji na uzoefu wa watu wenye ulemavu katika maisha ya kawaida.
Hatua za kuimarisha uwakilishi
Ushiriki wa kisiasa unahitaji mpango unaotekelezwa na vyama, serikali, asasi za kiraia na jamii. Hatua muhimu zinaweza kujumuisha:
- Kuandaa viongozi vijana wenye ulemavu kupitia mafunzo ya uongozi na sera.
- Kuhakikisha taarifa za uchaguzi zinapatikana katika lugha ya alama, sauti na maandishi yanayosomeka.
- Kuweka miundombinu rafiki katika ofisi za umma, mikutano na vituo vya kupigia kura.
- Kufuatilia utekelezaji wa ahadi za vyama kuhusu usawa na uwakilishi.
- Kukusanya takwimu sahihi kuhusu wagombea na wapiga kura wenye ulemavu.
Vyama vya siasa vinaweza kuanza kwa kuwashirikisha watu wenye ulemavu katika uandishi wa ilani na uteuzi wa wagombea. Hatua hiyo itafanya sera ziwe na uhalisia na kuongeza imani ya wananchi katika taasisi za kisiasa.
Uwajibikaji wa taasisi na jamii
Taasisi za umma zinapaswa kuweka viashiria vya kupima ushiriki wa watu wenye ulemavu, ikiwamo idadi ya wanaoshiriki katika kamati, nafasi walizogombea na huduma wanazopata. Taarifa hizo zikitolewa kwa uwazi, wananchi wataweza kufuatilia kama ahadi za usawa zinatekelezwa.
Mazungumzo ya kijamii pia yana nafasi ya kujenga suluhu. Kama ilivyo katika mazungumzo ya madaktari, kusikilizana kwa pande zote kunaweza kusaidia kutambua matatizo, kuweka makubaliano na kufuatilia utekelezaji wake.
Demokrasia shirikishi inahitaji kila raia apewe nafasi ya kuamua kuhusu maisha yake na mustakabali wa nchi. Wasomaji, viongozi na wadau wa maendeleo waendelee kufuatilia mijadala hii kupitia Sibuka Media, Radio Sibuka Maisha na TV Sibuka Maisha, huku wakisukuma mbele sera zinazohakikisha watu wenye ulemavu wanawakilishwa kwa heshima na usawa.