Wananchi Mbeya wakosoa uchimbaji makaa hatari kwa mashamba ya chai

Wananchi wa mikoa ya Mbeya wameinua sauti zao kuhusu athari zinazodaiwa kufanywa na shughuli za uchimbaji wa madini ya makaa kwenye mashamba yao ya chai. Kwa mujibu wa taarifa zilizokusanywa, wakulima katika maeneo mengi wameona mazao yao yakipungua na ubora wa majani ya chai ukishuka kwa kasi. Hali hii imezua wasiwasi mkubwa miongoni mwa familia zinazotegemea kilimo cha chai kwa maisha yao ya kila siku.

Moja ya sababu zilizotolewa na wakulima ni uchafuzi wa vyanzo vya maji vinavyotumika kumwagilia mimea ya chai. Maji yanayotiririka kutoka maeneo ya uchimbaji yanaonekana kubeba udongo mzito na kemikali zinazodhuru mazao. Hii imesababisha wakulima wengi kushindwa kupata mavuno ya kutosha, na kwa baadhi yao hata kufikia hatua ya kukata tamaa na kuuza ardhi zao kwa bei nafuu.

Mbeya ni mojawapo ya mikoa inayojulikana kwa uzalishaji wa chai bora nchini Tanzania, na sekta hii imekuwa mhimili wa uchumi wa eneo hilo kwa miongo mingi. Hata hivyo, ongezeko la shughuli za uchimbaji wa madini ya makaa katika miaka ya hivi karibuni limeibua swali la jinsi gani sera za uchimbaji zinavyolinda haki za wakulima na mazingira. Wakati huo huo, mgogoro wa kisera kuhusu uvuvi unaonyesha kuwa migogoro ya aina hii si ya kipekee katika nchi.

Wakulima wamewasilisha malalamiko yao kwa viongozi wa mtaa na wawakilishi wa serikali, wakitaka hatua za haraka zichukuliwe. Wameeleza kuwa bila ya kuchukua hatua, hali hiyo inaweza kusababisha janga la kiuchumi kwa maeneo yanayotegemea kilimo cha chai. Baadhi ya wakulima wameanza kushauriana na wanasheria kuhusu njia za kisheria za kulinda ardhi zao.

Sababu za malalamiko

Wakulima wa Mbeya wamedai kuwa shughuli za uchimbaji wa madini ya makaa zinafanywa karibu na mashamba yao bila ya kuzingatia taratibu za kisheria. Mashamba mengi ya chai yanaelekezwa kwenye maeneo ambayo hapo awali yalikuwa hifadhi za misitu na vyanzo vya maji. Wamebainisha kuwa vumbi na uchafuzi kutoka kwenye migodi vinaingia kwenye majani ya chai na kuathiri ubora wake.

Kupanda kwa gharama za uzalishaji kumechangia pakubwa kuzorota kwa hali ya maisha ya wakulima. Pembejeo za kilimo zimepanda bei, wakati mazao yanayouzwa sokoni yanapata bei ndogo. Hali hii inafanya wakulima kushindwa kuboresha miundombinu yao au kununua mbegu mpya zenye tija.

Athari kwa uzalishaji wa chai

Utafiti wa hivi karibuni unaonyesha kuwa uzalishaji wa chai katika maeneo yanayozunguka migodi ya makaa umeshuka kwa asilimia ishirini hadi thelathini. Majani ya chai yanayozalishwa katika maeneo hayo yana rangi tofauti na harufu isiyo ya kawaida, jambo linalopunguza thamani yake sokoni. Wakulima wengine wamelazimika kubadilisha mazao na kuelekea kilimo cha mazao mengine.

Miongoni mwa athari zilizojitokeza ni kupungua kwa idadi ya watumiaji wa maji safi, kwani vyanzo vingi vya maji vimechafuliwa. Watoto wadogo na wazee wameathirika zaidi kutokana na magonjwa ya tumbo na ngozi yanayohusishwa na matumizi ya maji yasiyo salama. Hali hii imeleta msongo wa mawazo kwa familia nyingi.

Mazingira na uchimbaji wa makaa

Uchimbaji wa madini ya makaa una athari kubwa kwa mazingira, hasa pale migodi inapokuwa karibu na maeneo ya kilimo. Mmea wa asili unaoharibiwa unapoteza uwezo wake wa kuzuia mmomonyoko wa udongo na kuhifadhi unyevu. Hii inafanya mashamba ya chai kupata kiu na kupunguza uwezo wa kustahimili mabadiliko ya tabia nchi.

Wataalamu wa mazingira wameonya kuwa uchafuzi wa udongo na maji unaweza kudumu kwa miongo mingi hata baada ya shughuli za uchimbaji kusimamishwa. Kwa mujibu wa taarifa za kimataifa, nchi nyingine zimepitia changamoto sawa na kutekeleza mipango ya kurejesha mazingira. Tanzania inaweza kujifunza kutokana na uzoefu wa nchi hizo kuboresha sera zake za uchimbaji.

Majibu ya mamlaka za serikali

Mamlaka za serikali za mtaa na mkoa zimeahidi kuchunguza malalamiko hayo na kuchukua hatua stahiki. Wawakilishi wa serikali wamesema kuwa uchimbaji wa madini ya makaa ni mojawapo ya sekta muhimu kwa uchumi wa taifa, lakini haki za wakulima na utunzaji wa mazingira lazima vizingatiwe. Vikao vya usuluhishi kati ya wakulima na wawekezaji wa migodi vinatarajiwa kufanyika katika wiki za karibuni.

Wakati huo huo, vyombo vya habari vimeripoti kuwa baadhi ya wawekezaji wamekubali kuchangia fedha kwa ajili ya miradi ya maendeleo katika maeneo yanayozunguka migodi. Hata hivyo, wakulima wanaona kuwa ahadi hizo hazijatekelezwa kwa uaminifu na zinahitaji ufuatiliaji wa karibu. Wameomba washiriki wa kiraia washirikishwe katika mchakato wa ufuatiliaji.

Haki za ardhi na rasilimali

Maswala ya haki za ardhi yamekuwa mada nyeti katika mikoa inayotegemea uchimbaji wa madini nchini Tanzania. Sheria zinazohusu umiliki wa ardhi na rasilimali zinaeleza kuwa ardhi inayotumika kwa kilimo haiwezi kubadilishwa kwa matumizi ya uchimbaji bila ya idhini ya wamiliki. Hata hivyo, utekelezaji wa sheria hii umekuwa na changamoto nyingi, na wakulima wengi wameshindwa kupata haki zao.

Suala la haki za ardhi limeingia katika mjadala wa kisiasa ambapo vyama mbalimbali vimeeleza msimamo wao kuhusu uchimbaji wa madini na kilimo. Wadau wa kilimo wanasema kuwa ni vyema serikali ikaweka uwiano kati ya uchimbaji na kilimo ili kuepusha migogoro isiyohitajika.

Hatua za haraka zinazohitajika

Mamlaka za serikali zimeanza kuchukua hatua za awali kukabiliana na malalamiko ya wakulima. Timu ya wataalamu imefika kwenye maeneo yanayolalamikiwa kufanya tathmini ya athari za uchimbaji kwenye mimea ya chai na vyanzo vya maji. Matokeo ya tathmini hiyo yanatarajiwa kutolewa katika kipindi cha wiki mbili zijazo.

Wakulima wameombwa kuendelea kutoa ushirikiano kwa mamlaka husika ili kuhakikisha suluhisho la kudumu linapatikana. Viongozi wa mtaa wameahidi kuendesha mikutano ya hadhara kwa ajili ya kuelezea hatua zitakazochukuliwa na kutoa fursa kwa wananchi kutoa maoni yao.

Mapendekezo ya kudumisha usalama wa mashamba ya chai

Sibuka Media inaendelea kufuatilia kwa karibu maendeleo ya suala hili na kutoa taarifa kwa umma kupitia Radio Sibuka Maisha na TV Sibuka Maisha. Wasikilizaji na watazamaji wanahimizwa kushiriki kwa kutuma maoni na ushuhuda wao kuhusu hali ilivyo katika maeneo yao. Pamoja tunaweza kulinda mazingira na kuhakikisha haki za wakulima zinazingatiwa kwa manufaa ya vizazi vijavyo.