Mkutano wa wafanyabiashara Dar es Salaam wajikita katika kodi

Mkutano wa wafanyabiashara uliofanyika Dar es Salaam umejikita katika changamoto za kodi, urasimu wa kibiashara na mazingira ya kufanya biashara nchini. Washiriki kutoka sekta mbalimbali wameeleza kuwa gharama za uendeshaji zinaendelea kuathiri mtaji, bei za bidhaa na uwezo wa kampuni kuajiri. Rais Samia Afanya Mabadiliko Katika Baraza La Mawaziri.

Wafanyabiashara wamezitaka mamlaka kuimarisha majadiliano kabla ya kutunga au kubadilisha taratibu za kikodi. Kwa mtazamo wao, mfumo unaoeleweka, unaotabirika na unaotekelezwa kwa usawa unaweza kuongeza uaminifu na kupanua wigo wa walipa kodi.

Mkutano huo pia umefungua nafasi ya kujadili namna Tanzania inavyoweza kukuza biashara rasmi bila kuwaongezea mzigo wajasiriamali wadogo. Hoja zilizowasilishwa zimehusisha kodi ya ongezeko la thamani, ushuru wa forodha, ada za halmashauri na matumizi ya mifumo ya kidijitali.

Kodi na gharama za uendeshaji

Wawakilishi wa wafanyabiashara wamesema changamoto kubwa si kiwango cha kodi pekee, bali pia mwingiliano wa tozo na ada kutoka taasisi tofauti. Mfanyabiashara anaweza kukutana na gharama za leseni, ukaguzi, usafirishaji, kodi za mapato na makato mengine yanayopunguza faida ya biashara.

Walisisitiza umuhimu wa kuwa na ratiba wazi ya malipo, maelekezo yanayoeleweka na muda wa kutosha wa maandalizi kabla ya mabadiliko ya sera kuanza kutekelezwa. Uwazi huo unaweza kusaidia wafanyabiashara kupanga bei, kuandaa bajeti na kutunza kumbukumbu sahihi za mauzo.

Malalamiko kuhusu utekelezaji

Baadhi ya washiriki wameeleza kuwa tafsiri tofauti za sheria miongoni mwa maofisa na wafanyabiashara huongeza migogoro. Pia, ucheleweshaji wa marejesho ya kodi na ukaguzi unaojirudia unaweza kuathiri mtiririko wa fedha, hasa kwa kampuni ndogo zinazotegemea mauzo ya kila siku.

Mkutano umependekeza kuimarishwa kwa huduma za ushauri kwa walipa kodi, vituo vya majibu ya haraka na mifumo inayomwezesha mfanyabiashara kufuatilia ombi au malalamiko yake. Hatua hizo zikifuatwa, uhusiano kati ya sekta binafsi na mamlaka za mapato unaweza kujengwa kwa misingi ya ushirikiano zaidi.

Nafasi ya teknolojia katika ukusanyaji

Matumizi ya mifumo ya kielektroniki yameonekana kuwa muhimu katika kupunguza foleni, kurahisisha uwasilishaji wa taarifa na kudhibiti mianya ya ukwepaji kodi. Hata hivyo, wafanyabiashara wameomba mifumo hiyo iwe rahisi kutumia, ipatikane kwa maeneo yenye mtandao hafifu na iambatane na elimu ya kutosha.

Kwa biashara ndogo, gharama ya vifaa, intaneti na ujuzi wa uhasibu inaweza kuwa kikwazo. Washiriki wamependekeza mafunzo ya vitendo kuhusu ankara za kielektroniki, uhifadhi wa risiti na uwasilishaji wa marejesho ili mpito wa kidijitali usiwaache nyuma wajasiriamali wa kawaida.

Eneo lililojadiliwa Changamoto iliyoainishwa Hatua iliyopendekezwa
Kodi na tozo Mwingiliano wa malipo kutoka taasisi mbalimbali Kuratibu tozo na kutoa maelekezo ya pamoja
Marejesho ya kodi Ucheleweshaji unaoathiri mtiririko wa fedha Kuweka muda maalumu wa kushughulikia madai
Mifumo ya kidijitali Ugumu wa matumizi na upatikanaji wa intaneti Kutoa mafunzo na huduma rafiki kwa mtumiaji
Biashara ndogo Uelewa mdogo wa wajibu wa kikodi Kuimarisha elimu na ushauri kwa wajasiriamali
Mazingira ya uwekezaji Kutotabirika kwa kanuni na ada Kuwasiliana mapema kabla ya mabadiliko

Kodi rafiki kwa biashara ndogo

Wajasiriamali wadogo wameomba utaratibu wa kodi uzingatie ukubwa wa biashara, msimu wa mauzo na uwezo halisi wa mfanyabiashara. Wamesema mzigo mkubwa wa mwanzo unaweza kusababisha baadhi ya biashara kubaki nje ya mfumo rasmi au kushindwa kuendelea baada ya muda mfupi.

Wataalamu wa uchumi wameeleza kuwa kuingiza biashara nyingi katika mfumo rasmi kunaweza kupanua wigo wa mapato ya serikali. Ili kufanikisha hilo, mamlaka zinahitaji kuchanganya usimamizi madhubuti na motisha, elimu, usajili rahisi na huduma zinazomsaidia mfanyabiashara kuona faida ya kuwa rasmi.

Uhusiano kati ya sera na maendeleo

Majadiliano ya wafanyabiashara yamefanyika wakati serikali ikiendelea kusisitiza uwekezaji katika miundombinu na huduma za jamii. Taarifa kuhusu miradi ya maji kusini zinaonyesha kwa nini mapato ya umma ni muhimu katika kugharamia huduma zinazogusa maisha ya wananchi.

Hata hivyo, washiriki wamekumbusha kuwa ukusanyaji wa kodi unapaswa kuendana na thamani ya huduma zinazotolewa. Barabara bora, umeme wa uhakika, usalama, maji na taratibu rahisi za biashara vinaweza kuongeza uzalishaji na kufanya walipa kodi waone uhusiano wa moja kwa moja kati ya wajibu wao na maendeleo.

Hatua zinazotarajiwa baada ya mkutano

Wafanyabiashara wameitaka serikali kuweka utaratibu wa kudumu wa kusikiliza maoni ya sekta binafsi, badala ya kusubiri malalamiko yajikusanye. Pia wamependekeza majadiliano ya mara kwa mara kati ya vyama vya wafanyabiashara, Mamlaka ya Mapato Tanzania, halmashauri na wizara zinazohusika.

Katika mabadiliko ya baraza, wafanyabiashara wanaona umuhimu wa kuendelea kuwasilisha mapendekezo kwa viongozi wenye dhamana ya uchumi na fedha. Utekelezaji wa ahadi, pamoja na kupimwa kwa matokeo, utakuwa kipimo muhimu cha ufanisi wa majadiliano haya.

Mapendekezo yaliyopewa uzito

Mkutano wa Dar es Salaam umeonyesha kuwa wafanyabiashara wanahitaji mfumo unaolinda mapato ya taifa huku ukitoa nafasi ya biashara kukua. Wasomaji wa Sibuka Media wanaweza kufuatilia uchambuzi, taarifa za uchumi na mijadala ya sera kupitia tovuti, Radio Sibuka Maisha na TV Sibuka Maisha.