Bunge Lajadili Uwezekano wa Kupiga Marufuku Matumizi ya Mkaa Mijini

Mjadala wa hivi karibuni katika Bunge la Tanzania umeibua mswada unaolenga kupiga marufuku matumizi ya mkaa katika maeneo ya miji. Wabunge wameshiriki kutoa maoni kuhusu hatua hii ambayo wengi wanaiona kuwa ya msingi katika kulinda afya ya jamii. Lengo ni kupunguza uchafuzi wa hewa unaotokana na kuchoma mkaa katika kaya na biashara ndogo.

Swali la kudhibiti matumizi ya mkaa limekuwa likijadiliwa kwa muda mrefu, hasa katika miji kama Dar es Salaam na Arusha ambako magonjwa ya njia ya hewa yameongezeka. Wataalam wa afya wanaonya kuwa mkaa una athari kubwa kwa watoto na wazee, na wadau wa mazingira wameongeza sauti zao kwa serikali kuchukua hatua za haraka.

Sababu za kupiga marufuku mkaa mijini

Sababu moja ni ongezeko la magonjwa ya njia ya hewa yanayohusishwa na matumizi ya mkaa. Ripoti za hospitali zinaonyesha kuwa wagonjwa wa asthma wameongezeka kwa kasi katika miji mikubwa. Zaidi ya asilimia 30 ya wagonjwa wa kupumua wanatoka maeneo ambapo matumizi ya mkaa ni makubwa.

Sababu nyingine ni uharibifu wa misitu ambao unaendelea kuchimbua maeneo ya miti kwa ajili ya kuchoma kuni na mkaa. Mkaa pia unachangia mabadiliko ya tabia nchi kupitia uzalishaji wa hewa ya ukaa, na kuathiri mvua na kilimo katika maeneo mengi ya nchi. Wabunge wamependekeza kujiunga na Kenya na Uganda ambazo tayari zimeanza kudhibiti matumizi ya mkaa mijini.

Athari kwa wafanyabiashara na wazalishaji

Wafanyabiashara wadogo wa mkaa wameonyesha wasiwasi kuhusu hatua hii, wakidai kuwa itawaacha bila ajira. Familia nyingi zinategemea biashara ya mkaa kwa kuuza kwa wananchi na hoteli ndogo. Waziri wa Ujenzi atembelea mradi wa umeme wa REA unalenga kufikisha umeme vijijini ili kupunguza utegemezi wa mkaa.

Wazalishaji wa mkaa katika maeneo ya Songea wamefanya mkutano wa hadhara kujadiliana kuhusu hatua za kuchukua. Wananchi wa Songea wafanya mkutano huo umeangazia haja ya serikali kutoa muda wa kutosha kwa wafanyabiashara kubadilisha shughuli zao. Vyama vya wafanyabiashara vikemea ongezeko la kodi kwa wauzaji wa mkaa wakiitaka serikali kuzingatia hali ya uchumi wa wananchi.

Nishati mbadala safi na endelevu

Mtaalam wa nishati Profesa Juma Mwendapole anasema kuwa Tanzania ina uwezo wa kutumia nishati ya jua na gesi asilia kupunguza utegemezi wa mkaa. Mikoa kama Mbeya na Ruvuma inaweza kuzalisha umeme wa kutosha kwa mahitaji ya miji kwa gharama nafuu. Hii itapunguza gharama za kaya na kuboresha afya ya familia nyingi.

Kampuni binafsi zimeanza kutoa vifaa vya kisasa vya kupikia kama cooker za umeme kwa bei nafuu. Serikali inaweza kutoa ruzuku kwa kaya maskini ili ziweze kununua vifaa hivi, na kusaidia kufikia lengo la kaya milioni tano kwa mwaka 2030. Gesi asilia ya Lindi pia inaweza kutumika kuzalisha umeme wa kutosha kwa miji ya kusini.

Hatua zinazopendekezwa kwa utekelezaji

Wabunge wamependekeza kuwa serikali ianze na elimu kwa umma kabla ya kuchukua hatua za kisheria. Kampeni za uhamasishaji zinapaswa kufanyika katika masoko na shule ili wananchi waeleze hatari za kuchoma mkaa. Serikali inapaswa kutoa ruzuku kwa wazalishaji wa nishati safi ili waweze kufikia masoko ya bei nafuu.

Wadau wengine wanapendekeza kuongeza kodi kwa mkaa unaoingizwa mijini ili kupunguza matumizi yake hatua kwa hatua. Bunge linatarajiwa kupiga kura kuhusu mswada huu katika kikao cha mwezi ujao, na serikali itapewa miezi kumi na mbili kutekeleza hatua mbalimbali ikiwa mswada utapita.

Wadau wa afya na msimamo wa kisayansi

Wataalam wa afya wameshiriki katika mjadala huu, wakitoa ushahidi wa kisayansi kuhusu madhara ya mkaa. Daktari wa magonjwa ya kupumua hospitalini Bugando anasema kuwa wagonjwa wengi wana historia ya kutumia mkaa kwa miaka mingi. Uchunguzi wa maabara umebaini kuwa watu wanaokaa katika nyumba zinazotumia mkaa wana viwango vya juu vya monoksidi kaboni mwilini.

Wataalam wa mazingira wanaeleza kuwa kupiga marufuku mkaa kutawezesha Tanzania kufikia malengo ya mikataba ya kimataifa ya Paris. Hii ni hatua muhimu katika kudhibiti mabadiliko ya tabia nchi na kupunguza joto duniani. Asasi za kiraia zimeanza kampeni za uhamasishaji katika miji mikubwa kuhusu hatari za kuchoma mkaa ndani ya nyumba.

Faida za kudhibiti matumizi ya mkaa

Changamoto zinazotarajiwa

Tanzania iko katika hatua muhimu ya kufanya maamuzi ambayo yatabadilisha mfumo wa nishati katika miji yetu. Kwa maoni na mapendekezo yako kuhusu mada hii, tuma ujumbe kupitia kurasa zetu za mitandao ya kijamii au wasiliana nasi moja kwa moja kupitia jukwaa la Sibuka Media ili tuendelee kujadili mustakabali wa nishati safi nchini.